AY  YARILDI!

1.       Giriş:

 “Kamer Suresi” “mushaf sıralamasında” 54. Suredir. Surenin “Hicretten Önce” olduğunda ittifak vardır. Bu makalede Kamer Suresinin bir ila üçüncü ayet-i kerimelerini konu edineceğiz ve ilk ayette yer alan “inşeqqa’l-qamer(u)” ibaresi hakkında anladıklarımızı paylaşacağız.

2.      اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ       

 “iqterabeti’s-Sêatu”, “Saat Yaklaştı”

 Kur’an’ı Kerim’de, “Saat” kelimesi “es-Sêatu”  şeklinde “marife olarak”; “kıyamet günü, kıyamet vakti” anlamında kullanılmıştır. Yine “Hicretten Önce” olan “Nêziat Suresinde”; “Sana saat’ten soruyorlar; “Ne zaman gelip demir atacak?” (79:42). ayetindeki “Saat” kıyamet anlamında kullanılmıştır. Aynı uslubla başlayan “A’raf Suresi 187.” Ayet-i kerime’de böyledir (Yine bknz 33:63). Yine Kamer Surenin 46. Ayet-i Kerimesinde “es-Sêatu mev‘idu-hum” “onlara vaad edilmiş saat” bu anlamdadır.(1*)  

Saat kelimesi 54:1 ayet-i kerimesinde olduğu gibi “33:63, 42:17”de de “qaf-ra-be” fiil köküyle kullanılmaktadır. Bu kökten kelimeler “yakın olmak, yakınlık, yakınlar vb.’’ anlamında kullanılmaktadır.

Bu surede “qa-ra-be” kelimesi “elif,ta” ilaveli “ifti’al” babındandır. Bu bab “gayret, istek, arzu yahut fâilleri ile mef‘ulleri bir olan fiil ve işdeşlik ifade eder” (2*)

 Benzer kullanım “21:1” de “iqterabe li’nnêsi hisêbuhum” “İnsanlar için onların hesabları yaklaştı” anlamındadır.

Kelime “mazi fiil”dir.

Ve şöyle anlamladırılabilir: “Saat/kıyamet yaklaştı”

3.        وَانشَقَّ الْقَمَرُ    

 “Vênşeqqa’l-qamer(u)”  “Ay yarıldı”

 Suresin bu ibaresi ile ilgili “üç farklı görüş” mevcuttur;

1. Kıyamet yaklaştı, ay yarıldı,

2. Kıyamet yaklaşacak, ay yarılacak,

3. Kıyamet yaklaştı, iş açığa çıktı,

Kur’ân’ı Kerim’de, surenin başlangıcında “saat yaklaştı” cümlesine benzer ve farklı kelimelerle ifade edilen ayetler mevcuttur;

“Yaklaştı yaklaşan!”

“Yoktur onu Allah’ın yakınında savan!”

“Bu sözden mi şaşıyorsunuz?” (53:57-59).

 “Ve va‘ad edilen Hak yaklaştı..” (21:97) (وَاقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ)

  وَقِيلَ : " وَانْشَقَّ الْقَمَر " أَيْ وَضَحَ الْأَمْر وَظَهَرَ ; وَالْعَرَب تَضْرِب بِالْقَمَرِ مَثَلًا فِيمَا وَضَحَ (*3)

 ““Ve ay yarıldı” buyruğunun, iş açıklık kazandı ve ortaya çıktı, anlamına geldiği de söylenmiştir. Araplar açık ve seçik olan hususlara ayı misal verir­ler.”(3*)

“Saat/kıyamet yaklaştı, hakk ortaya çıktı”

Ayet-i Kerime’de takdim ve tehir olduğuda söylenmiştir. Bu şekilde anlam şöyle olmalıdır:

“Hakk ortaya çıktı, saat yaklaştı”

4.   وَإِن يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا

 “Eğer/şayet  bir ayet görseler yüz çevirirler”

 “Eğer onlar her bir ayeti görseler inanmazlar” (6:25,7:146).

“Ve eğer gökten düşen bir parça görseler: “Bulut yığını!” derler (52:44).

Kimler?

 Ne zaman söylüyorlar?

 Surenin “Hicretten Önce” olduğunda ittifak olduğunu belirtmiştik, Kur’ân’ı Kerim’in “Hicretten Önce” inen ayetlerinde, baskın olan vurgusundan biri de “öldükten sonra kalkış, uyanış, diriliştir”. Yine “Hicretten Önce” Kur’ân’ı Kerim’in “İlk muhatapları” Mekke’nin çoğunluğunu teşkil eden “Müşrikler”dir. Müşrikler, Peygamber(a.s)’dan ve mesajından “yüz çevirmektedirler”. Peygamber gelmesiyle hakk ortaya konulmuş, iş açıklık kazanmıştır. Müşriklere “(Hissi) bir Ayet” getirilse;  “İnnemê sukkirat ebsârunê bel nehnu qavmu(un) meshûrûn(e)” derler (15:15).  Kamer suresinden sonra inen, İsrâ suresinin ‘‘90 ile 93.’’ Ayet-i Kerimelerinde bu “Hissi Ayet” isteklerine yer verilir. Ve bunlar reddedilir.(4*)  Zaten, Kur’ân’ı Kerim’in tamamında Peygamber(a.s)’dan istenen “hissi ayet” isteklerini reddeden duruş, rahatlıkla fark edilir.

Yine “Ay yarıldı” cümlesinden sonra gelen, Ayet-i Kerime “إِن” “şart harfi” ile başlamaktadır, devamı da “cevabıdır”. “ “إِن” şart harfi meydana gelip gelmemesi şüpheli ve belirsiz olan cümlelere dahil olur, yoksa varlığı ve yokluğu kesin olarak bilinen bir fiil veya bir oluşu ifade eden cümlelerin başında bulunmaz”(5*) 

Çevirisi de şöyledir;

“Saat yaklaştı, hakk ortaya çıktı, eğer/şayet onlar “(Hissi) bir ayet” görseler yüz çevirirler” (54:1-2).

5.    وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُّسْتَمِرٌّ

“Ve derler; “Kuvvetli/süregelen “bir etkileyici söz!” ”

Ayet-i Kerime’deki “مُّسْتَمِرٌّ” mustemmir(in)” “devam edegelen, devamlı, sürekli, süregelen” anlamındaysa, “Ay’ın yarılması” ve/veya “sihir” nasıl devam edegelen, süregelen bir şeydir?  Bu anlam tercih edilirse “Ay yarılması” “anlık bir şey”  olmamalıdır.

Cümle bu anlamada “Ay yarılmasının” “süregelen”, “devam edegelen” bir olay olduğunu göstermektedir. Oysa “devam edegelen sihir” ifadesinin Mekkelilerce söylendiğini de kabul etmek zordur. Bu takdirde daha önce Mekkelilerin “Ay yarılmasına benzer” başka “hissi ayetlerle” karşılaştıkları ve alışık (kanıksadıkları) oldukları anlamı çıkar. Bu ise makul değildir. Olay, Kur’ân’ı Kerim’de bir daha tekrar vurgulanmamaktadır. Müşriklerin, “Rabbın’dan ona bir (hissi) ayet indirilmeli değil miydi?” (29:50 vb. 10:20, 13:7,27) sözüne neden daha sonra “Ay yarıldı” ile karşılık verilmemektedir. Müşriklerin, süregelen ve “Sihir” yakıştırılması yaptıkları “vahyi hakikalerdir” (6*)  

6.     وَكَذَّبُوا وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءهُمْ

“Ve yalanladılar ve uydular onlar hevâlarına”

Neyi yalanladılar? Kim yalanladı?

 Mekkeli Müşrikler “Ayın yarılması” nı mı yalanladılar?

“وَكَذَّبُوا” “ve kezzebû” geçmiş zamandır. Eğer “Ayın yarılması”, “Saat yaklaştığında” ise (yani gelecekte ise) “yalanladılar” kelimesi izaha muhtaçtır. Yine “onlar hevalarına uydular/tabi oldular” ifadesi içinde aynı değerlendirme geçerlidir. O halde ay yarılmıştır!

“ وَلَقَدْ جَاءهُم” “Elbette onlara gelmiştir..” (54:4)  (Mişli geçmiş zaman kullanıldığına dikkat).

Ayet-i Kerimedeki “هُم” (hum) zamiri ile işaret edilen kimlerdir? Ve “الْأَنبَاء” (el-enbêi) yani “haberler” diğer bir ifade ile “nebi”nin getirdikleri değil midir? 54:6’da “فَتَوَلَّ عَنْهُم” ibaresinde geçen yüz çevirilmesi istenen kişiler kimlerdir?

Sibak ve siyak: Bunların Mekkeli “Müşrikler” ve “yalanladıkları” da “haberler” olduğunu anlatmaktadır.

7.  Sonsöz yerine;

 Hakk ortaya çıktı, Saat yaklaştı !

 Eğer onlar (hissi) bir ayet görseler (yinede) yüz çevirirler ve derler; Kuvvetli/süregelen “bir etkileyici söz!

 Yalanladılar ve uydular onlar hevâlarına” (oysa) her buyruk kararlaştırılmıştır.(54:1-3).

Elbette Alîm Allah(a.c)’dir.

Cehd bizden te’vfik O’dan..

                                             Rıdvan ÇELİKÖZ

(1) (bknz. Kur’an’ı Kerim lugatı, “Sin-Vav-Ayn” maddesi, Timaş, 1999).

(2) (Arabça ilk ve ileri dil bilgisi, birinci cilt, Asst.prof. Yusuf Uralgiray, Riyad, 1986).      

(3) (Kurtubi).

(4) (Bknz. 26:3-4).

(5) (Arapça’da edatlar, Lugat ve Filolojik İnceleme, Mehmet Çelen, Kalem, 2006).

(6) (Bknz. 45:32,22:55)  ve bunu farklı bir şekilde; “ اَسَاطٖيرُ الْاَوَّلٖينَ ’’ “Evvelkilerin Saçmalıkları” sözüyle dile getirmektedirler.